Schrony „Luftschutzzellen”

W czasie II wojny światowej wiele zakładów przemysłowych odgrywało kluczową rolę w funkcjonowaniu niemieckiej machiny wojennej. W związku z tym były one nie tylko pilnie strzeżone, ale również odpowiednio zabezpieczone na wypadek alianckich nalotów bombowych. Jednym z charakterystycznych elementów takiej infrastruktury ochronnej były znajdujące się na ich terenach jednoosobowe schrony znane jako „Luftschutzzellen”, „Luftschutz Splitterschutzzellen”, „Einzelschutzräume”, czy po prostu „Einmannbunker”.

Pomimo upływu niemal 80 lat od zakończenia wojny, na terenie kolonii przyfabrycznej zakładów HASAG Apparatebau wciąż można odnaleźć dwa takie obiekty. Budowle tego typu były szeroko stosowane przez Niemców zarówno na terenie Rzeszy, jak i w Generalnym Gubernatorstwie oraz innych okupowanych regionach w czasie II wojny światowej. Wznoszono je w wielu wariantach — zarówno jako konstrukcje wykonywane bezpośrednio na miejscu, jak i montowane z prefabrykatów. Jednym z najpowszechniej spotykanych modeli była wersja prefabrykowana, wykonana z żelbetu, składająca się z trzech elementów: korpusu z dwoma bądź czteroma wąskimi szczelinami obserwacyjnymi, stropodachu oraz jednego lub dwóch włazów. Zapewniała ona skuteczną ochronę przed odłamkami oraz falą uderzeniową eksplozji, przy jednoczesnym umożliwieniu stałej obserwacji otoczenia. Jej konstrukcja sprzyjała również masowej produkcji w betoniarniach . Wszystkie udokumentowane obiekty na terenie HASAG-u Apparatebau zostały wyprodukowane przez betoniarnię Leonhard Moll AG z Monachium.

Schrony te wykorzystywane były w czasie nalotu bombowego jako ukrycia dla straży zakładowej i pożarowej. W związku z tym sytuowano je w bliskim sąsiedztwie stałych posterunków wartowniczych lub przy ciągach komunikacyjnych przebiegających przez dozorowany obszar. Dzięki temu wartownicy byli w stanie szybko znaleźć się wewnątrz schronu, jednocześnie pełniąc podczas nalotu ograniczony nadzór. Z kolei po odwołaniu alarmu lotniczego byli w stanie w krótkim czasie ponownie w pełni dozorować rejon, za który byli odpowiedzialni.

Jeszcze do 2016 roku na jednym z placów zakładów STRADOM znajdowało się 7 betonowych schronów, zachowanych w różnym stanie technicznym. Niestety zostały one usunięte wraz z gruzem pochodzącym z wyburzenia jednego z budynków i wywiezione w nieznane miejsce. Obecnie los dwóch pozostałych obiektów wydaje się przesądzony — padły one ofiarą postępującej dewastacji oraz wykorzystywania ich wnętrz jako miejsca deponowania odpadów. Autorzy pragną jednocześnie zaznaczyć, iż podejmą starania zmierzające do renowacji oraz wyeksponowania zachowanych obiektów w rejonie wjazdu na teren zakładu.