{"id":1823,"date":"2024-09-04T07:38:05","date_gmt":"2024-09-04T07:38:05","guid":{"rendered":"https:\/\/www.hasag.pl\/?page_id=1823"},"modified":"2025-06-02T17:10:58","modified_gmt":"2025-06-02T17:10:58","slug":"rodziny-herszilkowicz","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.hasag.pl\/?page_id=1823","title":{"rendered":"Jurek Kirszenbaum"},"content":{"rendered":"<div class=\"wp-block-image\">\n<figure data-wp-context=\"{ &quot;core&quot;:\n\t\t\t\t{ &quot;image&quot;:\n\t\t\t\t\t{   &quot;imageLoaded&quot;: false,\n\t\t\t\t\t\t&quot;initialized&quot;: false,\n\t\t\t\t\t\t&quot;lightboxEnabled&quot;: false,\n\t\t\t\t\t\t&quot;hideAnimationEnabled&quot;: false,\n\t\t\t\t\t\t&quot;preloadInitialized&quot;: false,\n\t\t\t\t\t\t&quot;lightboxAnimation&quot;: &quot;zoom&quot;,\n\t\t\t\t\t\t&quot;imageUploadedSrc&quot;: &quot;https:\/\/www.hasag.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/484343817_679755551192192_4055008264550460531_n.jpg&quot;,\n\t\t\t\t\t\t&quot;imageCurrentSrc&quot;: &quot;&quot;,\n\t\t\t\t\t\t&quot;targetWidth&quot;: &quot;405&quot;,\n\t\t\t\t\t\t&quot;targetHeight&quot;: &quot;518&quot;,\n\t\t\t\t\t\t&quot;scaleAttr&quot;: &quot;&quot;,\n\t\t\t\t\t\t&quot;dialogLabel&quot;: &quot;Powi\u0119kszony obrazek&quot;\n\t\t\t\t\t}\n\t\t\t\t}\n\t\t\t}\" data-wp-interactive class=\"aligncenter size-full is-resized wp-lightbox-container\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"405\" height=\"518\" data-wp-effect--setStylesOnResize=\"effects.core.image.setStylesOnResize\" data-wp-effect=\"effects.core.image.setButtonStyles\" data-wp-init=\"effects.core.image.initOriginImage\" data-wp-on--click=\"actions.core.image.showLightbox\" data-wp-on--load=\"actions.core.image.handleLoad\" src=\"https:\/\/www.hasag.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/484343817_679755551192192_4055008264550460531_n.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-2675\" style=\"width:580px\" srcset=\"https:\/\/www.hasag.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/484343817_679755551192192_4055008264550460531_n.jpg 405w, https:\/\/www.hasag.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/484343817_679755551192192_4055008264550460531_n-235x300.jpg 235w\" sizes=\"(max-width: 405px) 100vw, 405px\" \/><button\n\t\t\tclass=\"lightbox-trigger\"\n\t\t\ttype=\"button\"\n\t\t\taria-haspopup=\"dialog\"\n\t\t\taria-label=\"Powi\u0119ksz obrazek\"\n\t\t\tdata-wp-on--click=\"actions.core.image.showLightbox\"\n\t\t\tdata-wp-style--right=\"context.core.image.imageButtonRight\"\n\t\t\tdata-wp-style--top=\"context.core.image.imageButtonTop\"\n\t\t>\n\t\t\t<svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"12\" height=\"12\" fill=\"none\" viewBox=\"0 0 12 12\">\n\t\t\t\t<path fill=\"#fff\" d=\"M2 0a2 2 0 0 0-2 2v2h1.5V2a.5.5 0 0 1 .5-.5h2V0H2Zm2 10.5H2a.5.5 0 0 1-.5-.5V8H0v2a2 2 0 0 0 2 2h2v-1.5ZM8 12v-1.5h2a.5.5 0 0 0 .5-.5V8H12v2a2 2 0 0 1-2 2H8Zm2-12a2 2 0 0 1 2 2v2h-1.5V2a.5.5 0 0 0-.5-.5H8V0h2Z\" \/>\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button>        <div data-wp-body=\"\" class=\"wp-lightbox-overlay zoom\"\n            data-wp-bind--role=\"selectors.core.image.roleAttribute\"\n            data-wp-bind--aria-label=\"selectors.core.image.dialogLabel\"\n            data-wp-class--initialized=\"context.core.image.initialized\"\n            data-wp-class--active=\"context.core.image.lightboxEnabled\"\n            data-wp-class--hideAnimationEnabled=\"context.core.image.hideAnimationEnabled\"\n            data-wp-bind--aria-modal=\"selectors.core.image.ariaModal\"\n            data-wp-effect=\"effects.core.image.initLightbox\"\n            data-wp-on--keydown=\"actions.core.image.handleKeydown\"\n            data-wp-on--touchstart=\"actions.core.image.handleTouchStart\"\n            data-wp-on--touchmove=\"actions.core.image.handleTouchMove\"\n            data-wp-on--touchend=\"actions.core.image.handleTouchEnd\"\n            data-wp-on--click=\"actions.core.image.hideLightbox\"\n            tabindex=\"-1\"\n            >\n                <button type=\"button\" aria-label=\"Zamknij\" style=\"fill: #000\" class=\"close-button\" data-wp-on--click=\"actions.core.image.hideLightbox\">\n                    <svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox=\"0 0 24 24\" width=\"20\" height=\"20\" aria-hidden=\"true\" focusable=\"false\"><path d=\"M13 11.8l6.1-6.3-1-1-6.1 6.2-6.1-6.2-1 1 6.1 6.3-6.5 6.7 1 1 6.5-6.6 6.5 6.6 1-1z\"><\/path><\/svg>\n                <\/button>\n                <div class=\"lightbox-image-container\"><div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized responsive-image\"><img decoding=\"async\" data-wp-bind--src=\"context.core.image.imageCurrentSrc\" data-wp-style--object-fit=\"selectors.core.image.lightboxObjectFit\" src=\"\" alt=\"\" class=\"wp-image-2675\" style=\"width:580px\"\/><\/figure><\/div><\/div>\n                <div class=\"lightbox-image-container\"><div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized enlarged-image\"><img decoding=\"async\" data-wp-bind--src=\"selectors.core.image.enlargedImgSrc\" data-wp-style--object-fit=\"selectors.core.image.lightboxObjectFit\" src=\"\" alt=\"\" class=\"wp-image-2675\" style=\"width:580px\"\/><\/figure><\/div><\/div>\n                <div class=\"scrim\" style=\"background-color: #fff\" aria-hidden=\"true\"><\/div>\n        <\/div><\/figure><\/div>\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center has-large-font-size\"><strong>Jak ocali\u0142em swoje \u017cycie w obozie HASAG Cz\u0119stochowa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">\u201eJurek (Yirmiyahu) Kirszenbaum urodzi\u0142 si\u0119 w Cz\u0119stochowie w 1929 roku. Jego rodzicami byli Mordechaj (Max) i Lea (Lonia; z domu Zajfman), kt\u00f3rzy zarabiali na \u017cycie jako hurtownicy galanterii, kosmetyk\u00f3w i artyku\u0142\u00f3w pi\u015bmiennych. Jurek mia\u0142 dwie siostry: Edith (Edg\u0119) i Hank\u0119 (kt\u00f3ra wysz\u0142a za m\u0105\u017c za Emila Briga, izraelskiego bohatera wojny o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 z 1948 roku). Jurek mia\u0142 szcz\u0119\u015bliwe dzieci\u0144stwo. Jego rodzice byli \u015bwieckimi \u017bydami i pos\u0142ali go do pa\u0144stwowej szko\u0142y \u017cydowskiej. W tamtych czasach spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska Cz\u0119stochowy cieszy\u0142a si\u0119 dobrymi relacjami z chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 ludno\u015bci\u0105 miasta, cho\u0107 antysemityzm by\u0142 obecny.  <\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Miasto Cz\u0119stochowa liczy\u0142o 200 000 mieszka\u0144c\u00f3w, z czego 35 000 by\u0142o \u017bydami. Na obrze\u017cach miasta znajdowa\u0142 si\u0119 Jasna G\u00f3ra, chrze\u015bcija\u0144ski klasztor i ko\u015bci\u00f3\u0142, w kt\u00f3rym znajduje si\u0119 \u201eCzarna Madonna\u201d, jedno z czczonych miejsc Polak\u00f3w i chrze\u015bcija\u0144stwa w og\u00f3le. By\u0142o to sanktuarium, do kt\u00f3rego pielgrzymowano.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Ojciec Jurka, Mordechaj, zmar\u0142, gdy Jurek mia\u0142 zaledwie 8 lat, a ci\u0119\u017car utrzymania rodziny i wychowania dzieci spad\u0142 na barki wdowy, Lei. Jurek mia\u0142 10 lat, kiedy rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 II wojna \u015bwiatowa. Niemcy najechali Polsk\u0119 i bombardowali miasta, powoduj\u0105c zniszczenia w\u015br\u00f3d ludno\u015bci cywilnej i zajmuj\u0105c rozleg\u0142e cz\u0119\u015bci polskiego terytorium.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Oddzia\u0142y niemieckiej armii wkroczy\u0142y do zszokowanej Cz\u0119stochowy 3 wrze\u015bnia 1939 roku i zacz\u0119\u0142y prze\u015bladowa\u0107 \u017byd\u00f3w, mordowa\u0107 ich i konfiskowa\u0107 ich mienie. 9 kwietnia 1941 roku Niemcy utworzyli getto po wschodniej stronie miasta, w pobli\u017cu stacji kolejowej. Niemcy zmusili \u017byd\u00f3w z miasta do przeniesienia si\u0119 do tej strefy i zgromadzili tam r\u00f3wnie\u017c \u017byd\u00f3w z innych miast w Polsce. Liczba \u017byd\u00f3w w getcie wzros\u0142a do 48 000. Do pa\u017adziernika 1942 roku, 39 000 \u017byd\u00f3w zosta\u0142o wys\u0142anych do kom\u00f3r gazowych w Treblince podczas kilku akcji. W\u015br\u00f3d wys\u0142anych by\u0142a matka Jurka, Lea, oraz ca\u0142a rozleg\u0142a rodzina Kirszenbaum\u00f3w, z wyj\u0105tkiem jednego kuzyna, Eliezera.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Po masowym wysiedleniu \u017byd\u00f3w z getta w tzw. Ma\u0142ym Getcie pozosta\u0142o oko\u0142o 5 000 \u017byd\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych byli Jurek i jego dwie siostry, a tak\u017ce ich ciotka Golda (Godza), siostra Lei, kt\u00f3ra opiekowa\u0142a si\u0119 tr\u00f3jk\u0105 dzieci. Pozosta\u0142o tylko tych pi\u0119cioro oraz kilku cz\u0142onk\u00f3w rodziny Zajfman\u00f3w (rodziny matki Lei, kt\u00f3rzy mieszkali w innym mie\u015bcie). Kilku cz\u0142onk\u00f3w rodziny wyemigrowa\u0142o do Kanady i Stan\u00f3w Zjednoczonych przed wojn\u0105, a jedna ciotka wyemigrowa\u0142a do Izraela.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Po zmuszeniu rodziny Kirszenbaum do przeprowadzki do getta polska rodzina zaj\u0119\u0142a ich opuszczone mieszkanie. Golda wysz\u0142a za m\u0105\u017c w \u015brodku II wojny \u015bwiatowej, ale jej m\u0105\u017c zosta\u0142 wys\u0142any z Ma\u0142ego Getta w Cz\u0119stochowie do Treblinki w jednej z akcji, kiedy Niemcy zdecydowali si\u0119 na eksterminacj\u0119 \u017cydowskiej inteligencji. Cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w getta pracowa\u0142a w przymusowej pracy w niemieckich fabrykach. Inni, w tym rodzina Kirszenbaum, byli zatrudnieni przy ewakuacji i sortowaniu \u017cydowskiego mienia z opuszczonych dom\u00f3w, wszystko to w celu przekazania w\u0142asno\u015bci Niemcom.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">W \u201eDu\u017cym Getcie\u201d przez pewien czas odbywa\u0142y si\u0119 potajemne zaj\u0119cia szkolne z ma\u0142ymi grupami prowadzonymi przez \u017cydowskich nauczycieli.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">We wrze\u015bniu 1942 roku \u017bydzi zostali przeniesieni z Ma\u0142ego Getta do obozu pracy przymusowej, w kt\u00f3rym produkowano amunicj\u0119 i inne wyroby metalowe. Ob\u00f3z ten zosta\u0142 utworzony przez Niemc\u00f3w i prywatn\u0105 firm\u0119 \u201eHugo Schneider Aktiengesellschaft\u201d (HASAG). W tym obozie zatrudniono tak\u017ce op\u0142acanych nie\u017cydowskich Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy przybywali z pobliskich dom\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Ciotka Golda i siostry Hanka oraz Edga pracowa\u0142y w fabryce i mieszka\u0142y osobno od Jurka w du\u017cych barakach z rz\u0119dami \u201etrzypoziomowych\u201d \u0142\u00f3\u017cek. P\u00f3\u017aniej Hanka, kt\u00f3ra biegle w\u0142ada\u0142a niemieckim, zosta\u0142a przeniesiona do pracy biurowej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Jurek pracowa\u0142 jako goniec i mieszka\u0142 w jednym z m\u0119skich barak\u00f3w. Mia\u0142 wtedy 13 lat, a gdy w obozie wybuch\u0142a epidemia tyfusu, Jurek zachorowa\u0142.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Jego stan zdrowia pogorszy\u0142 si\u0119 z powodu niedo\u017cywienia, a jego kondycja fizyczna by\u0142a s\u0142aba, nie by\u0142o mo\u017cliwo\u015bci uzyskania odpowiedniego po\u017cywienia. Jego ciotka Golda sprzeda\u0142a troch\u0119 z\u0142ota, kt\u00f3re uda\u0142o jej si\u0119 ukry\u0107, a za uzyskane pieni\u0105dze kupi\u0142a kurczaka od Polak\u00f3w odwiedzaj\u0105cych ob\u00f3z i uda\u0142o jej si\u0119 ugotowa\u0107 zup\u0119, kt\u00f3r\u0105 poda\u0142a Jurkowi. Dzi\u0119ki po\u015bwi\u0119ceniu Goldy, Jurek wyzdrowia\u0142. W ten spos\u00f3b uratowa\u0142a mu \u017cycie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Pewnego dnia Jurek zakrad\u0142 si\u0119 do jednego z warsztat\u00f3w w obozie i znalaz\u0142 tam kawa\u0142ki mosi\u0119\u017cnego metalu. U\u017cywaj\u0105c dost\u0119pnych narz\u0119dzi, uda\u0142o mu si\u0119 zaprojektowa\u0107, wyci\u0105\u0107, spi\u0142owa\u0107 i wyrze\u017abi\u0107 miniaturowe narz\u0119dzia. Stworzy\u0142 cztery wzory narz\u0119dzi: m\u0142otek, d\u0142uto, siekier\u0119 i szczypce. Jego precyzja by\u0142a doskona\u0142a. Narz\u0119dzia mia\u0142y po 2 cm wysoko\u015bci i oko\u0142o p\u00f3\u0142 centymetra szeroko\u015bci. Gdy ko\u0144czy\u0142 swoj\u0105 prac\u0119, nagle poczu\u0142, \u017ce kto\u015b stoi za nim i go obserwuje. To by\u0142 Fasold, niemiecki i\u017cynier, znany ze swojej brutalno\u015bci.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure data-wp-context=\"{ &quot;core&quot;:\n\t\t\t\t{ &quot;image&quot;:\n\t\t\t\t\t{   &quot;imageLoaded&quot;: false,\n\t\t\t\t\t\t&quot;initialized&quot;: false,\n\t\t\t\t\t\t&quot;lightboxEnabled&quot;: false,\n\t\t\t\t\t\t&quot;hideAnimationEnabled&quot;: false,\n\t\t\t\t\t\t&quot;preloadInitialized&quot;: false,\n\t\t\t\t\t\t&quot;lightboxAnimation&quot;: &quot;zoom&quot;,\n\t\t\t\t\t\t&quot;imageUploadedSrc&quot;: &quot;https:\/\/www.hasag.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/476349376_1642528833804919_4239670834205278034_n-edited.jpg&quot;,\n\t\t\t\t\t\t&quot;imageCurrentSrc&quot;: &quot;&quot;,\n\t\t\t\t\t\t&quot;targetWidth&quot;: &quot;889&quot;,\n\t\t\t\t\t\t&quot;targetHeight&quot;: &quot;685&quot;,\n\t\t\t\t\t\t&quot;scaleAttr&quot;: &quot;&quot;,\n\t\t\t\t\t\t&quot;dialogLabel&quot;: &quot;Powi\u0119kszony obrazek&quot;\n\t\t\t\t\t}\n\t\t\t\t}\n\t\t\t}\" data-wp-interactive class=\"aligncenter size-full is-resized wp-lightbox-container\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"889\" height=\"685\" data-wp-effect--setStylesOnResize=\"effects.core.image.setStylesOnResize\" data-wp-effect=\"effects.core.image.setButtonStyles\" data-wp-init=\"effects.core.image.initOriginImage\" data-wp-on--click=\"actions.core.image.showLightbox\" data-wp-on--load=\"actions.core.image.handleLoad\" src=\"https:\/\/www.hasag.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/476349376_1642528833804919_4239670834205278034_n-edited.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-2915\" style=\"width:792px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/www.hasag.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/476349376_1642528833804919_4239670834205278034_n-edited.jpg 889w, https:\/\/www.hasag.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/476349376_1642528833804919_4239670834205278034_n-edited-300x231.jpg 300w, https:\/\/www.hasag.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/476349376_1642528833804919_4239670834205278034_n-edited-768x592.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 889px) 100vw, 889px\" \/><button\n\t\t\tclass=\"lightbox-trigger\"\n\t\t\ttype=\"button\"\n\t\t\taria-haspopup=\"dialog\"\n\t\t\taria-label=\"Powi\u0119ksz obrazek\"\n\t\t\tdata-wp-on--click=\"actions.core.image.showLightbox\"\n\t\t\tdata-wp-style--right=\"context.core.image.imageButtonRight\"\n\t\t\tdata-wp-style--top=\"context.core.image.imageButtonTop\"\n\t\t>\n\t\t\t<svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"12\" height=\"12\" fill=\"none\" viewBox=\"0 0 12 12\">\n\t\t\t\t<path fill=\"#fff\" d=\"M2 0a2 2 0 0 0-2 2v2h1.5V2a.5.5 0 0 1 .5-.5h2V0H2Zm2 10.5H2a.5.5 0 0 1-.5-.5V8H0v2a2 2 0 0 0 2 2h2v-1.5ZM8 12v-1.5h2a.5.5 0 0 0 .5-.5V8H12v2a2 2 0 0 1-2 2H8Zm2-12a2 2 0 0 1 2 2v2h-1.5V2a.5.5 0 0 0-.5-.5H8V0h2Z\" \/>\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button>        <div data-wp-body=\"\" class=\"wp-lightbox-overlay zoom\"\n            data-wp-bind--role=\"selectors.core.image.roleAttribute\"\n            data-wp-bind--aria-label=\"selectors.core.image.dialogLabel\"\n            data-wp-class--initialized=\"context.core.image.initialized\"\n            data-wp-class--active=\"context.core.image.lightboxEnabled\"\n            data-wp-class--hideAnimationEnabled=\"context.core.image.hideAnimationEnabled\"\n            data-wp-bind--aria-modal=\"selectors.core.image.ariaModal\"\n            data-wp-effect=\"effects.core.image.initLightbox\"\n            data-wp-on--keydown=\"actions.core.image.handleKeydown\"\n            data-wp-on--touchstart=\"actions.core.image.handleTouchStart\"\n            data-wp-on--touchmove=\"actions.core.image.handleTouchMove\"\n            data-wp-on--touchend=\"actions.core.image.handleTouchEnd\"\n            data-wp-on--click=\"actions.core.image.hideLightbox\"\n            tabindex=\"-1\"\n            >\n                <button type=\"button\" aria-label=\"Zamknij\" style=\"fill: #000\" class=\"close-button\" data-wp-on--click=\"actions.core.image.hideLightbox\">\n                    <svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox=\"0 0 24 24\" width=\"20\" height=\"20\" aria-hidden=\"true\" focusable=\"false\"><path d=\"M13 11.8l6.1-6.3-1-1-6.1 6.2-6.1-6.2-1 1 6.1 6.3-6.5 6.7 1 1 6.5-6.6 6.5 6.6 1-1z\"><\/path><\/svg>\n                <\/button>\n                <div class=\"lightbox-image-container\"><div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized responsive-image\"><img decoding=\"async\" data-wp-bind--src=\"context.core.image.imageCurrentSrc\" data-wp-style--object-fit=\"selectors.core.image.lightboxObjectFit\" src=\"\" alt=\"\" class=\"wp-image-2915\" style=\"width:792px;height:auto\"\/><\/figure><\/div><\/div>\n                <div class=\"lightbox-image-container\"><div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized enlarged-image\"><img decoding=\"async\" data-wp-bind--src=\"selectors.core.image.enlargedImgSrc\" data-wp-style--object-fit=\"selectors.core.image.lightboxObjectFit\" src=\"\" alt=\"\" class=\"wp-image-2915\" style=\"width:792px;height:auto\"\/><\/figure><\/div><\/div>\n                <div class=\"scrim\" style=\"background-color: #fff\" aria-hidden=\"true\"><\/div>\n        <\/div><\/figure><\/div>\n\n\n<p class=\"has-text-align-center has-medium-font-size\">Narz\u0119dzia wykonane przez Jurka.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Jurek by\u0142 pewien, \u017ce jego los zosta\u0142 przes\u0105dzony, i zaakceptowa\u0142 fakt, \u017ce za swoje \u201eprzest\u0119pstwo\u201d czeka go tylko jedna kara \u2014 \u015bmier\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Fasold zapyta\u0142, nad czym Jurek pracuje, a Jurek odpowiedzia\u0142: \u201eJestem go\u0144cem&#8221;. Fasold: \u201eWiesz, jaka kara ci\u0119 czeka za to, co robisz?&#8221;. Jurek odpowiedzia\u0142: \u201eTak. Trafi\u0119 tam, gdzie moi rodzice&#8221;. Fasold spojrza\u0142 z ciekawo\u015bci\u0105 na miniaturki i powiedzia\u0142: \u201eJe\u015bli to umiesz robi\u0107, powiniene\u015b pracowa\u0107 w warsztacie produkuj\u0105cym \u015brubokr\u0119ty&#8221;. Na co Jurek odpowiedzia\u0142: \u201eNie potrafi\u0119 tego robi\u0107&#8221;. Fasold: \u201eNaucz\u0119 ci\u0119&#8221;. I tak Jurek zacz\u0105\u0142 pracowa\u0107 w jednym z warsztat\u00f3w w obozie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Tymczasem w obozie kontynuowano selekcje. \u017bydzi byli wysy\u0142ani na \u015bmier\u0107 lub stawali si\u0119 ofiarami lokalnych mord\u00f3w. Pewnego dnia oficerowie SS zabrali m\u0142odych m\u0119\u017cczyzn do jednego z budynk\u00f3w i kazali im si\u0119 rozebra\u0107. Stali tam nago. Obecny by\u0142 Fasold. Wskaza\u0142 na Jurka i rozkaza\u0142: \u201eZdejmijcie go z linii. Chc\u0119 go \u017cywego, bo jest dobrym pracownikiem&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Jurek otrzyma\u0142 z powrotem ubrania i wr\u00f3ci\u0142 do swojego baraku, ku zdziwieniu i rado\u015bci swoich przyjaci\u00f3\u0142 i niewielkiej rodziny. Reszta m\u0142odych m\u0119\u017cczyzn zosta\u0142a zabrana i ju\u017c nigdy nie wr\u00f3cili. Jurek pozosta\u0142 jedynym ocala\u0142ym z tej akcji.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Niemiecki i\u017cynier Fasold zosta\u0142 os\u0105dzony jako zbrodniarz wojenny po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej i skazany na wieloletnie wi\u0119zienie. Pod koniec lat 70, po jego zwolnieniu, Fasold pozwa\u0142 rz\u0105d Niemiec o odszkodowanie za lata sp\u0119dzone w wi\u0119zieniu, twierdz\u0105c, \u017ce s\u0142u\u017cy\u0142 swojemu krajowi jako niemiecki oficer, wykonywa\u0142 rozkazy i nie mia\u0142 wiedzy o eksterminacji. Jego pozew m\u00f3g\u0142 zako\u0144czy\u0107 si\u0119 sukcesem, gdyby prokuratorzy niemieccy nie dowiedzieli si\u0119, \u017ce nadal \u017cyj\u0105 ocaleni z obozu pracy przymusowej HASAG, g\u0142\u00f3wnie w Izraelu, kt\u00f3rzy mogli \u015bwiadczy\u0107 o brutalnych czynach Fasolda.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Jurek by\u0142 kluczowym \u015bwiadkiem w procesie, poniewa\u017c by\u0142 jedyn\u0105 osob\u0105, kt\u00f3ra mog\u0142a zezna\u0107, \u017ce w tej samej \u201eakcji\u201d Fasold doskonale wiedzia\u0142, \u017ce wszyscy inni ch\u0142opcy zostali wys\u0142ani na \u015bmier\u0107. Jurek zosta\u0142 wezwany do z\u0142o\u017cenia zezna\u0144 przed s\u0105dem w Niemczech, ale odm\u00f3wi\u0142. W 1980 roku niemiecki s\u0105d, w tym s\u0119dziowie, prokuratura i obrona, przyjechali do Izraela. Niemiecki s\u0105d zebra\u0142 si\u0119 w siedzibie policji w Tel Awiwie, gdzie Jurek opisa\u0142 morderstwo m\u0142odych m\u0119\u017cczyzn w obozie pracy przymusowej podczas II wojny \u015bwiatowej. Jego zeznania zadecydowa\u0142y o losie sprawy, a pozew Fasolda o odszkodowanie zosta\u0142 oddalony.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Ob\u00f3z HASAG zosta\u0142 wyzwolony 16 stycznia 1945 roku przez Armi\u0119 Czerwon\u0105, a wi\u0119\u017aniowie odzyskali wolno\u015b\u0107, wyczerpani i zagubieni. Niekt\u00f3rzy z nich zmarli po odzyskaniu wolno\u015bci, inni stracili zdrowie psychiczne, a jeszcze inni pope\u0142nili samob\u00f3jstwo. Z 5 000 \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy zostali zmuszeni do pracy w HASAG, tylko 1 500 zosta\u0142o wyzwolonych, w tym Jurek, jego dwie siostry, ciotka Golda, kuzyn Eliezer i garstka przyjaci\u00f3\u0142 z dzieci\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Jeden z g\u0142\u00f3wnych dow\u00f3dc\u00f3w obozu pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo w swoim biurze, strzelaj\u0105c do siebie, gdy us\u0142ysza\u0142 zbli\u017caj\u0105c\u0105 si\u0119 artyleri\u0119 Armii Czerwonej. Inni oficerowie zacz\u0119li ucieka\u0107, a podczas ucieczki zabrali ze sob\u0105 wi\u0119\u017ani\u00f3w, gro\u017c\u0105c im, gdy prowadzili ich na \u201emarsz \u015bmierci\u201d w mrozie stycznia 1945 roku.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Dwoje dzieci \u2014 Jurek i Menyusha \u2014 wykopa\u0142o jam\u0119 w \u015bniegu i ukry\u0142o si\u0119 w niej, dop\u00f3ki sytuacja si\u0119 nie uspokoi\u0142a. Wyszli na powierzchni\u0119, gdy przestali s\u0142ysze\u0107 krzyki niemieckich oficer\u00f3w. Jurek zacz\u0105\u0142 maszerowa\u0107 i spotka\u0142 si\u0119 z resztkami swojej rodziny. Brama by\u0142a otwarta. Wr\u00f3cili do Cz\u0119stochowy i, wraz z przyjaci\u00f3\u0142k\u0105, dotarli do jej domu. Dom by\u0142 opuszczony, wi\u0119c zamieszkali w nim. Trudno by\u0142o im przetrwa\u0107, ale otrzymali pomoc od UNRRA i nawet znale\u017ali spos\u00f3b na chwilowy powr\u00f3t do nauki.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Ciotka Golda zdo\u0142a\u0142a sprzeda\u0107 mieszkanie Kirshenbaum\u00f3w polskiej rodzinie, kt\u00f3ra si\u0119 tam osiedli\u0142a. Golda pozosta\u0142a w Cz\u0119stochowie przez pewien czas, a p\u00f3\u017aniej wyemigrowa\u0142a do Francji. Tam ponownie wysz\u0142a za m\u0105\u017c, u\u0142o\u017cy\u0142a sobie \u017cycie i zmar\u0142a bezdzietnie w 1984 roku. Na jej pro\u015bb\u0119 zosta\u0142a pochowana w Izraelu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Jurek, Edga i Hanka us\u0142yszeli o kibucu, kt\u00f3ry zosta\u0142 za\u0142o\u017cony w Warszawie przez emisariuszy z Izraela, i do\u0142\u0105czyli do niego w kwietniu 1945 roku wraz z innymi m\u0142odymi \u017bydami z ca\u0142ej Polski, kt\u00f3rzy przetrwali piek\u0142o Holocaustu. Pomimo tego, co przeszli, potrafili zebra\u0107 si\u0142y, aby pomaga\u0107 tym, kt\u00f3rzy mieli mniej szcz\u0119\u015bcia ni\u017c oni i potrzebowali wsparcia lub byli hospitalizowani.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Z Warszawy pojechali poci\u0105giem do Czechos\u0142owacji. Udawali Grek\u00f3w (Rosjanie nie pozwalali im opu\u015bci\u0107 kraju) i rozmawiali mi\u0119dzy sob\u0105 po jidysz, aby nie ujawniono ich prawdziwej to\u017csamo\u015bci. Po kr\u00f3tkim pobycie w Pradze zostali przemyceni do Niemiec i dotarli do miasta Biberach (obok Stuttgartu), gdzie tymczasowo zamieszkali w klasztorze o nazwie Jordenbad. Tam opiekowali si\u0119 nimi emisariusze Shomer Hatzair i wsp\u00f3\u0142pracowali z \u017cydowskimi organizacjami pomocy spo\u0142ecznej. Ch\u0142on\u0119li troch\u0119 syjonizmu, uczyli si\u0119 o Izraelu i przygotowywali si\u0119 do imigracji do Izraela.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Hanka przenios\u0142a si\u0119 z Biberach do Szwajcarii, gdzie zdoby\u0142a wykszta\u0142cenie technika laboratoryjnego, a w 1949 roku wyemigrowa\u0142a do Izraela.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Jurek, jego siostra Edga i ich przyjaciel Eliezer dotarli w grudniu 1946 roku do obozu dla przesiedle\u0144c\u00f3w, po\u0142o\u017conego we w\u0142oskim miasteczku Bari. By\u0142 to punkt przesiadkowy dla \u017cydowskich imigrant\u00f3w przed dalsz\u0105 podr\u00f3\u017c\u0105 do Izraela. M\u0142odzie\u017c zorganizowa\u0142a si\u0119 tam, przygotowuj\u0105c do nielegalnej imigracji. W ko\u0144cu wyruszyli na pok\u0142adzie statku \u201eArza\u201d, kt\u00f3ry mia\u0142 przewie\u017a\u0107 ich do Palestyny, kontrolowanej w\u00f3wczas przez Brytyjczyk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Podczas podr\u00f3\u017cy statkiem Jurek i pozostali pasa\u017cerowie zostali przechwyceni przez brytyjskie wojska, a statek skierowano na Cypr, gdzie znajdowa\u0142 si\u0119 brytyjski ob\u00f3z internowania dla nielegalnych imigrant\u00f3w. Sp\u0119dzili tam kilka miesi\u0119cy, zanim wreszcie pozwolono im na emigracj\u0119 do Izraela.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">W 1947 roku Jurek w ko\u0144cu dotar\u0142 do upragnionego celu \u2014 Ziemi Izraela (w\u00f3wczas Palestyny Mandatowej). Wkr\u00f3tce po przybyciu wst\u0105pi\u0142 do m\u0142odzie\u017cowej organizacji Hagana, kt\u00f3ra p\u00f3\u017aniej przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119 w Si\u0142y Obronne Izraela (IDF). Wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w wojnie o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Izraela, walcz\u0105c w batalionach Palmach, elitarnych oddzia\u0142ach Hagany, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w kluczowych bitwach o za\u0142o\u017cenie pa\u0144stwa \u017cydowskiego. Po zwolnieniu z Si\u0142 Obronnych Izraela (IDF), Jurek rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 w firmie Egged, gdzie pracowa\u0142 a\u017c do przej\u015bcia na emerytur\u0119 w 1974 roku.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Podczas pierwszego Festiwalu Muzyki w Abu Ghosz, w kt\u00f3rym Jurek by\u0142 jednym z organizator\u00f3w, pozna\u0142 swoj\u0105 przysz\u0142\u0105 \u017con\u0119 Mart\u0119, kt\u00f3ra wyst\u0119powa\u0142a jako wokalistka w ch\u00f3rze. Spotkali si\u0119 podczas nocnej podr\u00f3\u017cy autobusem z Jerozolimy do Tel Awiwu. Pobrali si\u0119 w 1962 roku i mieli troje dzieci: Net\u0119 (pracuj\u0105c\u0105 w biotechnologii), Ilana (pracuj\u0105cego w bran\u017cy komputerowej) i Gali\u0119 (zajmuj\u0105c\u0105 si\u0119 medycyn\u0105 alternatywn\u0105).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">W 1961 roku Jurek by\u0142 \u015bwiadkiem podczas procesu Adolfa Eichmanna, jednego z g\u0142\u00f3wnych organizator\u00f3w zag\u0142ady \u017byd\u00f3w. Jego zeznania by\u0142y cz\u0119\u015bci\u0105 wysi\u0142k\u00f3w Izraela, aby ukaza\u0107 \u015bwiatu ogrom cierpienia, jakiego do\u015bwiadczy\u0142 nar\u00f3d \u017cydowski podczas Holocaustu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Nast\u0119pnie Jurek kontynuowa\u0142 prac\u0119 w Ministerstwie Transportu w \u201eWydziale ds. Komunikacji w Stanach Nadzwyczajnych\u201d, kt\u00f3ry wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142 z innymi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Pod koniec \u017cycia Jurek zaj\u0105\u0142 si\u0119 dokumentowaniem swojego losu oraz los\u00f3w innych ocala\u0142ych z Holocaustu. Napisa\u0142 wspomnienia, kt\u00f3re zosta\u0142y opublikowane w kilku j\u0119zykach, w tym po hebrajsku i polsku. Jego historia jest symbolem nadziei, przetrwania i budowania nowego \u017cycia po niewyobra\u017calnej tragedii.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure data-wp-context=\"{ &quot;core&quot;:\n\t\t\t\t{ &quot;image&quot;:\n\t\t\t\t\t{   &quot;imageLoaded&quot;: false,\n\t\t\t\t\t\t&quot;initialized&quot;: false,\n\t\t\t\t\t\t&quot;lightboxEnabled&quot;: false,\n\t\t\t\t\t\t&quot;hideAnimationEnabled&quot;: false,\n\t\t\t\t\t\t&quot;preloadInitialized&quot;: false,\n\t\t\t\t\t\t&quot;lightboxAnimation&quot;: &quot;zoom&quot;,\n\t\t\t\t\t\t&quot;imageUploadedSrc&quot;: &quot;https:\/\/www.hasag.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/484299418_644183158338941_2711147547143116889_n.jpg&quot;,\n\t\t\t\t\t\t&quot;imageCurrentSrc&quot;: &quot;&quot;,\n\t\t\t\t\t\t&quot;targetWidth&quot;: &quot;524&quot;,\n\t\t\t\t\t\t&quot;targetHeight&quot;: &quot;666&quot;,\n\t\t\t\t\t\t&quot;scaleAttr&quot;: &quot;&quot;,\n\t\t\t\t\t\t&quot;dialogLabel&quot;: &quot;Powi\u0119kszony obrazek&quot;\n\t\t\t\t\t}\n\t\t\t\t}\n\t\t\t}\" data-wp-interactive class=\"aligncenter size-full is-resized wp-lightbox-container\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"524\" height=\"666\" data-wp-effect--setStylesOnResize=\"effects.core.image.setStylesOnResize\" data-wp-effect=\"effects.core.image.setButtonStyles\" data-wp-init=\"effects.core.image.initOriginImage\" data-wp-on--click=\"actions.core.image.showLightbox\" data-wp-on--load=\"actions.core.image.handleLoad\" src=\"https:\/\/www.hasag.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/484299418_644183158338941_2711147547143116889_n.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-2676\" style=\"width:580px\" srcset=\"https:\/\/www.hasag.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/484299418_644183158338941_2711147547143116889_n.jpg 524w, https:\/\/www.hasag.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/484299418_644183158338941_2711147547143116889_n-236x300.jpg 236w\" sizes=\"(max-width: 524px) 100vw, 524px\" \/><button\n\t\t\tclass=\"lightbox-trigger\"\n\t\t\ttype=\"button\"\n\t\t\taria-haspopup=\"dialog\"\n\t\t\taria-label=\"Powi\u0119ksz obrazek\"\n\t\t\tdata-wp-on--click=\"actions.core.image.showLightbox\"\n\t\t\tdata-wp-style--right=\"context.core.image.imageButtonRight\"\n\t\t\tdata-wp-style--top=\"context.core.image.imageButtonTop\"\n\t\t>\n\t\t\t<svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"12\" height=\"12\" fill=\"none\" viewBox=\"0 0 12 12\">\n\t\t\t\t<path fill=\"#fff\" d=\"M2 0a2 2 0 0 0-2 2v2h1.5V2a.5.5 0 0 1 .5-.5h2V0H2Zm2 10.5H2a.5.5 0 0 1-.5-.5V8H0v2a2 2 0 0 0 2 2h2v-1.5ZM8 12v-1.5h2a.5.5 0 0 0 .5-.5V8H12v2a2 2 0 0 1-2 2H8Zm2-12a2 2 0 0 1 2 2v2h-1.5V2a.5.5 0 0 0-.5-.5H8V0h2Z\" \/>\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button>        <div data-wp-body=\"\" class=\"wp-lightbox-overlay zoom\"\n            data-wp-bind--role=\"selectors.core.image.roleAttribute\"\n            data-wp-bind--aria-label=\"selectors.core.image.dialogLabel\"\n            data-wp-class--initialized=\"context.core.image.initialized\"\n            data-wp-class--active=\"context.core.image.lightboxEnabled\"\n            data-wp-class--hideAnimationEnabled=\"context.core.image.hideAnimationEnabled\"\n            data-wp-bind--aria-modal=\"selectors.core.image.ariaModal\"\n            data-wp-effect=\"effects.core.image.initLightbox\"\n            data-wp-on--keydown=\"actions.core.image.handleKeydown\"\n            data-wp-on--touchstart=\"actions.core.image.handleTouchStart\"\n            data-wp-on--touchmove=\"actions.core.image.handleTouchMove\"\n            data-wp-on--touchend=\"actions.core.image.handleTouchEnd\"\n            data-wp-on--click=\"actions.core.image.hideLightbox\"\n            tabindex=\"-1\"\n            >\n                <button type=\"button\" aria-label=\"Zamknij\" style=\"fill: #000\" class=\"close-button\" data-wp-on--click=\"actions.core.image.hideLightbox\">\n                    <svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox=\"0 0 24 24\" width=\"20\" height=\"20\" aria-hidden=\"true\" focusable=\"false\"><path d=\"M13 11.8l6.1-6.3-1-1-6.1 6.2-6.1-6.2-1 1 6.1 6.3-6.5 6.7 1 1 6.5-6.6 6.5 6.6 1-1z\"><\/path><\/svg>\n                <\/button>\n                <div class=\"lightbox-image-container\"><div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized responsive-image\"><img decoding=\"async\" data-wp-bind--src=\"context.core.image.imageCurrentSrc\" data-wp-style--object-fit=\"selectors.core.image.lightboxObjectFit\" src=\"\" alt=\"\" class=\"wp-image-2676\" style=\"width:580px\"\/><\/figure><\/div><\/div>\n                <div class=\"lightbox-image-container\"><div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized enlarged-image\"><img decoding=\"async\" data-wp-bind--src=\"selectors.core.image.enlargedImgSrc\" data-wp-style--object-fit=\"selectors.core.image.lightboxObjectFit\" src=\"\" alt=\"\" class=\"wp-image-2676\" style=\"width:580px\"\/><\/figure><\/div><\/div>\n                <div class=\"scrim\" style=\"background-color: #fff\" aria-hidden=\"true\"><\/div>\n        <\/div><\/figure><\/div>\n\n\n<p class=\"has-medium-font-size\">Cho\u0107 Jurek nie doczeka\u0142 si\u0119 wnuk\u00f3w, cieszy\u0142 si\u0119 szcz\u0119\u015bliwym i bogatym \u017cyciem rodzinnym oraz spo\u0142ecznym, wype\u0142nionym kultur\u0105. W lutym 1974 roku Jurek zachorowa\u0142 na chorob\u0119 serca i zmar\u0142 w grudniu 1995 roku, w wieku 66 lat\u201d.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center has-medium-font-size\">\u0179r\u00f3d\u0142o: \u015awiadectwo Marty Kirshenbaum, opublikowane na stronie: <a href=\"https:\/\/www.czestochowajews.org\/wp-content\/uploads\/Kirszenbaum_English.pdf\">https:\/\/www.czestochowajews.org\/wp-content\/uploads\/Kirszenbaum_English.pdf<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center has-medium-font-size\">T\u0142umaczenie na j\u0119zyk polski: K. Langier<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Jak ocali\u0142em swoje \u017cycie w obozie HASAG Cz\u0119stochowa \u201eJurek (Yirmiyahu) Kirszenbaum urodzi\u0142 si\u0119 w Cz\u0119stochowie w 1929 roku. Jego rodzicami byli Mordechaj (Max) i Lea (Lonia; z domu Zajfman), kt\u00f3rzy zarabiali na \u017cycie jako hurtownicy galanterii, kosmetyk\u00f3w i artyku\u0142\u00f3w pi\u015bmiennych. Jurek mia\u0142 dwie siostry: Edith (Edg\u0119) i Hank\u0119 (kt\u00f3ra wysz\u0142a [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hasag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1823"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hasag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hasag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hasag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hasag.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1823"}],"version-history":[{"count":22,"href":"https:\/\/www.hasag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1823\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2917,"href":"https:\/\/www.hasag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1823\/revisions\/2917"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hasag.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1823"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}