{"id":116,"date":"2024-02-13T14:57:57","date_gmt":"2024-02-13T14:57:57","guid":{"rendered":"https:\/\/www.hasag.pl\/?page_id=116"},"modified":"2025-09-28T01:05:02","modified_gmt":"2025-09-28T01:05:02","slug":"main-avenue","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.hasag.pl\/?page_id=116","title":{"rendered":"G\u0142\u00f3wna ulica"},"content":{"rendered":"\n

G\u0142owna ulica \u201eSelekcyjna\u201d<\/h2>\n\n\n\n

G\u0142\u00f3wna ulica, gdzie odbywa\u0142y si\u0119 selekcje, by\u0142a zazwyczaj przera\u017caj\u0105cym miejscem o ogromnym symbolicznym znaczeniu. Przez ulic\u0119 przechodzi\u0142y tory kolejowe a zar\u00f3wno w jej \u015brodku, jak i na ko\u0144cu znajdowa\u0142y si\u0119 obrotnice kolejowe. Ta droga by\u0142a miejscem, gdzie wi\u0119\u017aniowie byli prowadzeni po przybyciu do obozu oraz gdzie odbywa\u0142y si\u0119 rejestracje, a tak\u017ce gdzie przeprowadzano selekcje, kt\u00f3re decydowa\u0142y o losach wi\u0119\u017ani\u00f3w. W\u015br\u00f3d wspomnie\u0144 wielu wi\u0119\u017ani\u00f3w najcz\u0119\u015bciej przywo\u0142ywana jest selekcja z 19\/20 lipca 1943 roku. Podczas tej selekcji, wi\u0119\u017aniowie zostawali poddani brutalnej ocenie przez stra\u017c obozow\u0105 i swoich majstr\u00f3w. Wi\u0119\u017aniowie uznawani za niewystarczaj\u0105co silnych lub zdolnych do pracy byli traktowani jak zb\u0119dny element funkcjonowania obozu, kt\u00f3ry trzeba usun\u0105\u0107. Wi\u0119\u017ani\u00f3w przeznaczonych na \u015bmier\u0107 st\u0142oczono w prowizorycznym areszcie zlokalizowanym w piwnicach budynku na terenie kolonii. Stamt\u0105d przetransportowano ich na teren Cmentarza \u017bydowskiego, gdzie zostali rozstrzelani. Po licznych \u015bladach postrza\u0142owych na \u015bcianach hal Rekalibreirung mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c stwierdzi\u0107, \u017ce w czasie selekcji mog\u0142y odbywa\u0107 si\u0119 egzekucje. <\/p>\n\n\n\n

\u017bydowski wi\u0119zie\u0144 Liber Brener tak wspomina codzienne selekcje, kt\u00f3re odbywa\u0142y si\u0119 na tej ulicy:<\/p>\n\n\n\n

\n

Codziennie o pi\u0105tej rano wszyscy maj\u0105 obowi\u0105zek stawi\u0107 si\u0119 na apelu. \u017bydowski komendant obozu z dwoma pomocnikami licz\u0105 wi\u0119\u017ani\u00f3w w obecno\u015bci werkszucy i majstr\u00f3w. Ka\u017cdy kapo <\/em>melduje liczb\u0119 heftling\u00f3w<\/em>, a nast\u0119pnie przedstawia zwolnienia lekarskie chorych z jego grupy, kt\u00f3rzy nie uczestnicz\u0105 w apelu. Komendant werszucy ze Stiglitzem odbieraj\u0105 raporty. Ten ostatni urz\u0105dza sobie cyrk: sp\u00f3\u017anionym o kilka sekund rozkazuje rzuca\u0107 czapkami tak d\u0142ugo, a\u017c wszystkie zostan\u0105 na dachu; jeden ze winnych <\/em>musi p\u00f3\u017aniej wdrapa\u0107 si\u0119 na budynek i \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 je z powrotem na d\u00f3\u0142. Za to samo przewinienie <\/em>zmusza starsze kobiety, aby wybra\u0142y sobie z szeregu m\u0142odych ch\u0142opc\u00f3w i ca\u0142owa\u0142y si\u0119 z nimi. Za takie i podobne grzechy <\/em>m\u0142ode dziewcz\u0119ta musz\u0105 robi\u0107 to samo ze starszymi \u017bydami. Nazwiska sp\u00f3\u017anionych zapisuje si\u0119:  po 12 godzinach pracy sami maj\u0105 zg\u0142osi\u0107 si\u0119 do werkszucy i odebra\u0107 nale\u017cn\u0105 im kar\u0119 25 lub wi\u0119cej bat\u00f3w. Niekt\u00f3rzy wracaj\u0105 jedynie z kratk\u0105<\/em> (\u015blady po ch\u0142o\u015bcie na tylnej cz\u0119\u015bci cia\u0142a), inni z posterunku trafiaj\u0105 prosto do szpitala. M\u0142odzi werkszuce pr\u00f3buj\u0105 w czasie apelu swoich umiej\u0119tno\u015bci w je\u017adzie na rowerze: zygzakiem przeje\u017cd\u017caj\u0105 po palcach wi\u0119\u017ani\u00f3w ustawionych w r\u00f3wnym szeregu. Je\u015bli kt\u00f3ry\u015b z nich o\u015bmieli si\u0119 cho\u0107by j\u0119kn\u0105\u0107, spotyka go kara albo na miejscu, albo p\u00f3\u017aniej, na posterunku.<\/p>\nWspomnienia Liber Brenera<\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n

Z kolei o selekcji z 19 lipca 1943 roku wspomina Zygmunt Rolat:<\/p>\n\n\n\n

\n

Nie wszyscy z nas mieli zgin\u0105\u0107 w noc 19 lipca. W rzeczywisto\u015bci, wi\u0119kszo\u015b\u0107 mia\u0142a prze\u017cy\u0107 \u2013 da\u0142o si\u0119 to wywnioskowa\u0107 ze sposob\u00f3w selekcji. Zale\u017ca\u0142a od wieku, wygl\u0105du, zdrowia, rodzaju pracy \u2013 oraz kaprysu wybieraj\u0105cych. Moniek Dauman, zdrowy, m\u0142ody m\u0119\u017cczyzna, kt\u00f3rego majster widzia\u0142, jak pracuje od \u015bwitu do zmroku, nie mia\u0142 powod\u00f3w do obaw. Ale szanse na prze\u017cycie moich towarzyszy z dzieci\u0119cego kapo by\u0142y r\u00f3wne zeru. Po og\u0142oszeniu wieczornego apelu specjalnego i selekcji ludzie odwracali g\u0142owy, kiedy niespodziewanie natykali si\u0119 na jednego z m\u0142odych. Sami niepewni jutra, nie mogli znie\u015b\u0107 widoku dziecka napi\u0119tego do granic mo\u017cliwo\u015bci, a zw\u0142aszcza teraz, jak gdyby udowadniaj\u0105c jego warto\u015b\u0107 ponad jego si\u0142\u0105, a wszystko na pr\u00f3\u017cno.<\/p>\n\n\n\n

Trzasn\u0119\u0142y bicze, wybijaj\u0105c ostatnie minuty przed si\u00f3dm\u0105. \u201eLos verdammte Juden!\u201d wrzasn\u0105\u0142 karze\u0142 Stieglitz, zast\u0119pca kierownika stra\u017cy fabrycznej, brzydki, wygl\u0105daj\u0105cy jak potw\u00f3r, z kr\u00f3tkimi krzywymi nogami i ogromn\u0105 g\u0142ow\u0105 na garbatym karku. \u201eLos, los\u201d, wrzeszczeli ukrai\u0144scy stra\u017cnicy. \u201eUstawia\u0107 si\u0119, ustawia\u0107 si\u0119, wy przekl\u0119te \u015bwinie\u201d. \u201eUstawia\u0107 si\u0119, ustawia\u0107 si\u0119\u201d powtarzali \u017cydowscy kapo. M\u0119\u017cowie i \u017cony rozdzielali si\u0119 i biegli uzpe\u0142ni\u0107 swoje grupy. Ostatni u\u015bcisk i moja ciocia zostawi\u0142a swojego wychudzonego Micha\u0142a o smutnych oczach, bezs\u0142owny u\u015bcisk d\u0142oni rozdzieli\u0142 Dadka od Marka Janowskiego, najlepszych przyjaci\u00f3\u0142. \u201eG\u0142owa do g\u00f3ry\u201d powiedzia\u0142 Szlama m\u0142odszemu bratu w grupie dzieci. Ton oznacza\u0142 przeciwstawienie si\u0119 przeciwno\u015bciom. Nie wypowiedziano \u017cadnego \u201e\u017cegnaj\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\u201eAchtung!\u201d By\u0142a si\u00f3dma i martwa cisza zapanowa\u0142a na ca\u0142ym terenie. Stali\u015bmy bez ruchu na baczno\u015b\u0107, wydawa\u0142o si\u0119 ca\u0142\u0105 wieczno\u015b\u0107. Lekki wiatr m\u0105ci\u0142 g\u0142\u0119bok\u0105 cisz\u0119, kiedy tar\u0142 o spodnie, kurtki i czapki zamro\u017conych posag\u00f3w. Komendant stra\u017cy fabrycznej Herman Klemm pojawi\u0142 si\u0119 z lewej strony i rozpocz\u0105\u0142 przegl\u0105d. Szed\u0142 ku\u015btykaj\u0105c przesadnie, w towarzystwie Stieglitza i dw\u00f3ch esesman\u00f3w, zatrzyma\u0142 si\u0119 z u\u015bmiechem przy jednym z m\u0119\u017cczyzn i gwa\u0142townie zdzieli\u0142 pejczem nieszcz\u0119sn\u0105 istot\u0119, kt\u00f3rej wygl\u0105d nie przypad\u0142 mu do gustu\u2026 Pierwsza ofiara zosta\u0142a wybrana. Hala z oknami tworzy\u0142a lew\u0105 \u015bcian\u0119 oczyszczonej alei. Z tej przej\u015bciowej hali [wybrani] mieli wchodzi\u0107 na czekaj\u0105ce ci\u0119\u017car\u00f3wki. Ci, kt\u00f3rzy przeszli [przez selekcj\u0119], mieli wej\u015b\u0107 w \u015blep\u0105 uliczk\u0119.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"\"\n\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/svg>\n\t\t<\/button>
\n